Lutenica i ajwar - bałkańskie smaki

Dla tych, którzy znają bałkańskie smaki, nazwy: lutenica, kiopołu i ajwar, brzmią znajomo. Jest to rodzaj past, które mogą być przystawką, dodatkiem do drugiego dania lub do kanapek. Jeśli planujecie wyjazd na Bałkany - warto spróbować. Jeśli lubicie robić przetwory - możecie przygotować je samodzielnie. Osoby lubiące eksperymenty kulinarne mają pole do popisu, bo proporcje mogą być zmieniane w zależności od gustu.

Lutenica

1 kg pomidorów (niektórzy obierają je ze skórki)

1 kg papryki upieczonej na grillu lub w piekarniku (po upieczeniu należy obrać ją ze skórki i usunąć gniazda nasienne).

Pomidory i paprykę kiedyś miażdżono ręcznie, obecnie mieli się je w maszynce lub rozdrabnia w mikserze.

Zmiażdżone składniki należy przełożyć do głębokiej patelni z oliwą z oliwek (+-100 ml) na dnie, dodać sól i pieprz (do smaku), troszkę cukru, szczyptę kminku, czosnek (3-4 zmiażdżone ząbki), 1/2-1 pęczek pokrojonej natki pietruszki.

Gotować na wolnym ogniu. Pasta jest gotowa wtedy, kiedy po zamieszaniu łyżką - ślad pozostaje dłuższą chwilę.

Po przełożeniu do słoików pasteryzować 15-20 minut.

Ajwar

1,2 kg papryki

0,8 kg bakłażana

upiec na grillu lub w piekarniku (po upieczeniu obrać ze skórki i usunąć gniazda nasienne).

zmielić

zmiażdżone składniki należy przełożyć do głębokiej patelni z oliwą z oliwek (+-100 ml) na dnie, dodać +-1 łyżkę octu winnego, sól i pieprz (do smaku), troszkę cukru, czosnek (2-4 zmiażdżone ząbki), 1/2 pęczka pokrojonej natki pietruszki.

Gotować na wolnym ogniu. Pasta jest gotowa wtedy, kiedy po zamieszaniu łyżką - ślad pozostaje dłuższą chwilę.

Po przełożeniu do słoików pasteryzować 15-20 minut.

Kiopołu

0,5 kg papryki

1,5 kg bakłażana

upiec na grillu lub w piekarniku (po upieczeniu obrać ze skórki i usunąć gniazda nasienne).

zmielić

zmiażdżone składniki należy przełożyć do głębokiej patelni z oliwą z oliwek (+-100 ml) na dnie, dodać +-4 zmielone orzechy włoskie, sól i pieprz (do smaku), czosnek (2-4 zmiażdżone ząbki), 1/2 pęczka pokrojonej natki pietruszki.

Gotować na wolnym ogniu. Pasta jest gotowa wtedy, kiedy po zamieszaniu łyżką - ślad pozostaje dłuższą chwilę.

Po przełożeniu do słoików pasteryzować 15-20 minut.

Pasty powinny być bardzo gęste.

Mam nadzieję, że ktoś skusi się, poeksperymentuje z bałkańskimi pastami i podzieli się z nami wrażeniami smakowymi.

Zaczęło się 2200 lat temu - skończyło się w XXI wieku

Opowiem dziś historię z happy end'em. Miała ona swój początek 2200 lat temu.

Anhialo (dziś Pomorie) uzyskujące sól morską, wtedy droższą niż złoto, stało się łakomym kąskiem dla położonej w pobliżu Apolonii (dziś Sozopol) i Mesembrii (Nessebar). W II wieku przed nasza erą wybuchła lokalna wojna o cenny surowiec i wpływy w Anhialo.

W XXI wieku historycy zauważyli, że nie odnotowano w dokumentach zawarcia rozejmu między potężnymi wtedy miastami.

- Czy pozostajemy w stanie wojny? - zastanawiały się dzisiejsze władze Sozopolu i Nessebaru. - Czy nie powinniśmy potwierdzić zakończenia sporu?

Wychodząc z założenia, że lepiej późno, niż wcale, w 2003 roku podpisano rozejm w obecności przedstawiciela władz Pomorie, ale... tylko na jeden rok.

Od tego czasu nie zmieniły się stosunki Anhialo, Apolonii i Mesembrii, pozostają poprawne, a wiec miasta organizują uroczystości, na których na kolejne dwanaście miesięcy przedłużają zawarty pokój. Udało im się nakłonić do uczestnictwa samego Posejdona. Bywa tu obecny także Dionizos, a więc pewnie się domyślacie, impreza jest pełna radości.

I jak zwykle zapraszam do "bałkańskiego kociołka".

 

W rzymskich termach - coś dla duszy

   Na początku XX wieku polskie przewodniki polecały wyjazd do Varny i ciepłe kąpiele lecznicze cierpiącym na „rahityzm, anemię, osłabienie, chroniczne choroby kości, skóry, źlezów i kobiecych organów płciowych”. Morską Stolicę polecano także z powodu licznych kasyn i dancingów. W 1937 roku informowano turystów: „Życie w Warnie kipi szumnie, bujnie i wesoło”. Prawie dwa tysiące lat temu, mieszkaniec miasta, bywalec  term, które były wtedy centrum życia towarzyskiego, kazał wyryć na swoim nagrobku słowa: „Łaźnie, wino, miłość - rujnują nasze ciało. Tworzą życie: łaźnie, wino, miłość.”

Fragmenty słynnych term przetrwały do dziś. Nie ma tu już łaźni, nie leje się wino. Jest coś dla duszy. W istniejącej tu unikalnej atmosferze odbywają się spektale i koncerty. Z powodu prac archeologicznych, przez wiele lat organizowano kameralne imprezy.  Od lipca tego roku powrócił letni teatr „Rzymskie Termy”, w którym do końca sierpnia zaprezentują swój repertuar teatry i opery (nie tylko warneńskie). 

W czasach kiedy budowano termy (II wiek), w Varnie istniał wodociąg. Nowe łaźnie musiały mieć także ogrzewanie. Wykorzystano do tego celu istniejące tu gorące źródła, które służą mieszkańcom do dziś. Korzysta z nich nadmorski basen.

Popularne widowiska teatralne i operowe w rzymskich termach zaczynają się o godzinie 21.

Może nieznających języka bułgarskiego, spędzających urlop w Morskiej Stolicy, zainteresuje spektakl „Magia kina” (16.08), podczas którego śpiewacy operowi wykonają słynne utwory ze znanych filmów.

Także w termach:

21 sierpnia – opera komiczna „Służąca panią” (Giovanni’ego Pergolesi) i znany w Europie zespół „Le Tendre Amour”.

23 sierpnia – „Francja – moja miłość”, romantyczne przeboje francuskie z XX wieku.

28 sierpnia  – dla miłośników opery – wieczór z bułgarskim tenorem  Arsenem Arsovem.

W pozostałe dni miesiąca teatry zaprezentują spektakle w języku bułgarskim.

W krainie piaskowych lilii

W Primorsko, zamieszkałym przez 3500 osób, liczba gości kilkakrotnie przewyższa liczbę mieszkańców. I nie bez powodu jest tu tak wielu turystów.  Miasteczko położone na półwyspie, u podnóża gór Strandża, sąsiaduje z laguną, z zalewami: Stamopolu i Diabelskim, i ze wspaniałym rezerwatem Ropotamo. Na plażach spotyka się tu kwitnące kaktusy i piaskowe lilie, poza Bułgarią występujące na Krecie, w rejonie Morza Śródziemnego, w Tanzanii i na Azorach.

W promieniu kilku kilometrów są tu też świątynie i pamiątki pozostawione przez Traków. Troszkę dalej jest duży, tracki grobowiec. Są tu także zakątki skrywające tajemnice.

Na szczyt skały można dojść ścieżką z plaży. Mieszkańcy nazywają to miejsce od imienia słynnego hajduka (...). Mówi się, że była to jego kryjówka. W czasie jednej z wypraw ograbił on statek wroga i zdobył niezliczoną ilość złotych monet, którymi wypełnił ukrytą studnię. Skarb do dziś czeka na odnalezienie. (fragment mojej książki)

 

I kilka informacji praktycznych.

Terminal autobusowy Primorsko, ul. Perun

Z Primorsko do Burgas  co +-1 godz. są autobusy (między 6.00-20.00/ cena biletu +-7 lv)

Z Primorsko jest też połączenie autobusowe z Sozopolem (kursy min. 6 razy dziennie, cena +-5 lv)

Cena biletu autobusowego na krótszych trasach (m.in. Tsarevo, Kiten) 2,50-1,00 lv.

W Primosko znajduje się Aquapark "Aqua Planet" ul. Fregata 2 (niedaleko term. autobusowego).

Godziny pracy: 10.00-19.00

Ceny: 18 lv dzieci/ 28 lv dorośli --- 15 lv dzieci/ 20 lv dorośli po godz.14.00

Gdzie nogi poniosą

Nie wszystkie nadmorskie uliczki bywają zatłoczone. Wydaje się, że życie toczy się tu leniwie... nogi nie pytają, same niosą w kierunku morza... a po drodze...

Czy warto jechać do Bułgarii ?

Są różne opinie na temat Bułgarii. Jednym się podoba - innym nie. Jedni tu wracają - inni nie. 

Powszechnie znane są morskie kurorty. Mało znane są góry, które mają ofertę nie tylko dla narciarzy. O różnych porach roku bywają tu amatorzy pieszych wędrówek. Podążając wyznaczonymi szlakami, odwiedzają ciekawe jaskinie, wąwozy, napawają się pięknymi pejzażami.

W całej Bułgarii spotykamy ślady z przeszłości. Wędrując ścieżkami, po których spacerowali Trakowie, Rzymianie, Bizantyjczycy, możemy zobaczyć to, co pozostało z minionych epok: grobowce, amfiteatry, twierdze, skalne klasztory....

Bułgaria to nie tylko przyroda, historia, zabytki. To przede wszystkim ludzie. Mają specyficzną, południową mentalność. Wciąż pozostają wielkimi tradycjonalistami. Kultywują stare obyczaje, są wierni swojej muzyce, tańcom.

Czy warto jechać? - Warto. Chociaż raz. Żeby zobaczyć i wyrobić sobie własną opinię.

Na pewno warto wybrać się w podróż książkową, żeby poznać słynny z kurortów i paradoksalnie, najmniej znany zakątek Europy. Ciekawych krajów, w których europejskość przeplata się z orientem zapraszam do książki "W bałkańskim kociołku". Nie jest ona przewodnikiem, choć są w niej opisane także miejsca i warto je odwiedzić będąc w Bułgarii, w Macedonii lub w Grecji. Mam wielką nadzieję, że każdy, kto zajrzy do bałkańskiego kociołka poczuje klimat tego wyjątkowego regionu. Polubi mieszkańców południa z ich przesądami, oryginalnymi obyczajami, maszerujących do przodu z plecakiem, w którym przeszłość zajmuje niemało miejsca.

Różnorodność cechująca każdy, nawet mały skrawek ziemi na Bałkanach, przyprawia o zawrót głowy. Może między innymi z tego powodu, ci którzy zdecydowali się przyjrzeć bliżej górzystemu półwyspowi, dość szybko stają się uzależnieni.

Wielu moich Gości zastanawia się nad wyjazdem na południe Europy. Biura podróży kuszą złotymi plażami i wymieniają zwykle kilka obiektów/miejsc z "kategorii" must-see. W ciągu kilku lub kilkunastu dni urlopowego pobytu nie jest możliwe dużo zobaczyć, ale może warto wiedzieć więcej, żeby móc dokonać wyboru i mieć własny plan.
Bałkańska krew płynie w żyłach mojego męża, dzięki któremu (o tym też już wspominałam) poznałam tutejszą mentalność i zwyczaje. Myślę, że chociaż troszkę trzeba o nich wiedzieć, bo to przede wszystkim żywi ludzie tworzą atmosferę odwiedzanych miejsc.
Bałkany, których fragmenty jeszcze na początku XX wieku były częścią Imperium Osmańskiego, mają naprawdę wiele do pokazania.

Ciekawa jestem Waszych odpowiedzi na pytanie znajdujące się w tytule.

Dżamija (meczet) Bania Baszi w Sofii dziś nie dominuje nad otaczającymi ją budynkami, choć nadal istnieje. Została zbudowana przez Sinana (architekta sułtana Sulejmana) w 1566-67 roku.

 

Fragmenty książki "W bałkańskim kociołku" znajdują się TU (klik). 

 

Nadmorskie menu: małże, rekin i kalmary

Po raz kolejny wracam do Balchik. Już chyba każdy odwiedzający moją stronę kojarzy miejsce z piękną rezydencją królowej Marii i ogrodem urządzonym na skalnych tarasach.

Dzisiejszy wpis spędzającym urlop w Balchik podpowie (być może), gdzie spróbować południowej kuchni. 

U stóp ogrodu królowej jest restauracja z widokiem na morze (na zdjęciu poniżej). Ceny nie są tam najniższe, ale nie należą też do najwyższych. Trzy czy cztery lata temu restauracja pretendowała do znalezienia się na liście 100 najlepszych restauracji w Bułgarii.

Niezłą opinią cieszy się restauracja i pizzeria Veroni z muzyką na żywo - dzielnica Levski, ul. Dunav 3

20 lv kosztuje zestaw, na który składa się: karnobatska rakija 50 ml, wino 250 ml, sałata szopska 400 g, kotlet z kurczaka 450 g z frytkami i kapustą, tort 150 g, chleb 1 filijka (kromka)

Restauracja El-Simpatico - kompleks Marina City, naprzeciw portu jachtowego.

(ceny w lewach)

sałaty 300-350 g - 5,00-7,50

zupa tarator - 2,99 (zimna zupa: jogurt bałkański, orzechy, ogórki, czosnek, koper)

zupa rybna, pomidorowa, z kurczaka - 3,99

rekin panierowany z frytkami - 13,68

kalmary  z sosem jogurtowo-czosnkowym - 9,60

stek wieprzowy z frytkami - 14,98

małże - 12,99

szaszłyk 500 g z frytkami (podwójna porcja) - 17,99

szaszłyk hajducki (400 g) z frytkami - 14,99

lody m.in. figowe 50 g - 1,50

Restauracja El-Simpatico - Balchik

Boczną drogą po Bałkanach

Pasmo Stara Płanina (w dosłownym tłumaczeniu stare góry***) przecina Bułgarię na pół. Ma swój początek na terenie Serbii, ciągnie się przez cały kraj i dostojnie zanurza się w morskiej toni. Stare góry nazywały się kiedyś Hemus, ale często mówiono o nich Bałkan - chociaż słowo "bałkan" znaczy góry i odnosi się do każdego pasma. Temu słowu zawdzięcza nazwę cały półwysep. Imię wybrał niemiecki geograf August Zeune w 1808 roku.

Stara Płanina to poważne góry, gdzieniegdzie rozmarzone, ze szczytami w chmurach, z wieloma bocznymi drogami prowadzącymi do ukrytych, małych wsi.

Taki widok nie jest tu rzadkością. Pierwsza myśl: - Dziki. Kiedy podchodzimy bliżej, upewniamy się, że to hodowlane, bałkańskie świnie.

Na wiejskiej ulicy zwierają szyk i grzecznie wracają z pastwiska do domu.

Sympatyczne?

***góry w języku bułgarskim - płanina, bałkan

Wspomnienia z niektórych miejsc położonych w górach Stara Planina znalazły się w książce

"W bałkańskim kociołku" Notatki z podróży po krańcu Europy.

Głupiec stoi obok?

Tradycyjnie przypominam o piaskowych rzeźbach. Można je już oglądać w Burgas. W tym roku z okazji 10-lecia istnienia festiwalu pojawił się piaskowy tort.

Na ubiegłorocznym otwarciu wielką popularnością cieszyły się minionki. Nikogo nie zrażała treść tabliczki trzymanej przez jednego z nich. Może nawet miał "wzięcie" większe niż inni?

Macedońskie perły na królewskich szyjach

W 1924/25 r. narodziła się w macedońskim mieście Ohrid tradycja produkcji biżuterii z pereł. I chociaż to stosunkowo krótki okres - oryginalny wyrób podbił świat.

Ohridskie perły nosiła księżna Diana. Posiada je między innymi królowa Holandii, Anglii, Danii i królowa Bułgarii - Joanna Sabaudzka. Lista ważnych osobistości jest długa.

Wszystko zaczęło się w restauracji "Velika Srbija", której gościem był Jovan Subanovicz - emigrant znad jeziora Bajkał. To podczas rozmowy z nim Mihail Filev wpadł na pomysł tworzenia biżuterii.

I od tego czasu, "od koleno na koleno"***, przekazywana jest tajemnica produkcji ohridskich pereł. Mówi się, że znają ją tylko dwie rodziny: Filevi i Talevi.

Do dziś wszystkie prace wykonuje się ręcznie. Masę perłową ze skorupek małży pokrywa się specjalną emulsją z łusek ryby "płaszica" (maced.), z rodziny karpiowatych, żyjącej w Ohridskim jeziorze.

Ceny biżuterii zaczynają się od +-20 Euro (najtańsze są kolczyki). Kilka lat temu wybuchła afera, kiedy okazało się, że w eleganckich sklepach (tylko w takich są dostępne prawdziwe orhidskie perły) część oryginalnej biżuterii zastępowano falsyfikatami  i niektóre egzemplarze sprzedano za około 10000 Euro. A więc jeśli wybieracie się do Ohrid, najlepiej zaopatrzyć się w biżuterię w sklepach firmowych.

Rodzina Filevi prowadzi w Ohrid sklep "Antica" na ul. Car Samoil 20.

Rodzina Talevi na ul. Kliment Orhidski 64 a.

*** "od koleno na koleno" (maced.) z pokolenia na pokolenie

  Między innymi o Macedonii napisałam "W bałkańskim kociołku"

Bezludna wyspa czeka na swojego Robinsona

Czy macie czasem ochotę uciec od świata?

300 km od Sofii, tylko 2 km od greckiego brzegu (na wodach greckich), czeka na nowego właściciela bezludna wyspa - zachęcają greckie i bułgarskie agencje nieruchomości. Czyż nie wygląda kusząco? Zastanawiacie się czasem, co kupić na Bałkanach? Może bezludną wyspę?

Foto: Profit.bg

Kod pomarańczowy: z 40 na 30 i grad

Doniesienia meteo.

Po wielu upalnych dniach (słupki rtęci przeskakiwały 40 st) bułgarskie temperatury obniżyły się do +- 25-30 stopni. Ogłoszono pomarańczowy kod pogodowy.  Przewidywany  deszcz i grad pojawiły się w wielu regionach.  Dziś chłodno. W większości miast +- 20-25 stopni (Burgas 21-24; Varna 20-24; Plovdiv 23-26; Sofia 20-24). Zwariowana pogoda powoli wraca do normy.

Bułgarskie media donoszą dziś: "Pod koniec tygodnia będzie ciepło, ale nie gorąco. Temperatury wyniosą 27-35 stopni". (Optymistycznie?) 

Gdzie jest na świecie brzeg z twoją urodą

O pięknej Apollonii (dawna nazwa Sozopola) pisałam już nie raz. Historia miasta sięga trzeciego, czwartego tysiąclecia przed naszą erą.

"Gdzie jest na świecie brzeg z twoją urodą, rzeźbiony bożą ręką?" – pytają mieszkańcy Sozopola w swoim hymnie numer jeden (numer 1 – bo mówi się tu o dwóch hymnach). Do posłuchania numeru dwa – zapraszam dziś. Jest nim bardzo wzruszająca piosenka "Mi Mou Thimonis Matia Mou" / "Nie gniewaj się miła"

Nie gniewaj się miła, że wyjeżdżam na obczyznę.

Stanę się ptakiem i wrócę. Znów blisko Ciebie.

Otwórz okno moja królowo. Powiedz mi dobranoc.

Nie gniewaj się miła, że Cię teraz zostawię – śpiewa Dalaras, częsty gość w Sozopolu.

Jeśli chcielibyście wiedzieć więcej o Sozopolu i całym regionie Burgas zapraszam do mojej książki „Kierunek Burgas”.

Emblematyczną restauracją jest „Windmill” (po bułg. Wiatyrna melnica) z bułgarskim menu i pięknym widokiem (ul. Morski Skali 27).

Dobrą opinią cieszy się restauracja „Anticzen kładenec” / Егур Егур  z antyczną studnią z IV w p.n.e. Jest tu serwowana także domowa kuchnia armeńska. (Antichen kladenets/antyczna studnia – ul. Kiril i Metodii 35)

Wiele osób chwali jedzenie i ceny w restauracji „Sliapata skarida” – położonej na plaży, 4 km od centrum Sozopola, w kierunku Chernomorets, przy wejściu do kampingu „Gradina”.

Niezłą opinię ma też restauracja „Apolonia” w Santa Marina (wioska wakacyjna), w pobliżu kampingu „Złatna ribka”.

Dużo promocji znajdziecie w sieci marketów „CBA” (ЦБА). Jest ich bardzo wiele w całej Bułgarii (m.in. w Sofii, Varnie, Burgas).

W rejonie Burgas znajdują się one w Sozopolu, w Pomorie, w Tsarevo.

Sozopol, ul Republikanska blok 10

Chernomorets, ul. Struma blok 3

Pomorie, ul. Dobri Chintulov 48

Tsarevo, ul. Milin Kamak 11

 CBA - niektóre ceny w lewach obowiązujące na dziś: wino 3 l -7,79; sudżuk 100 g -0,42; menta (likier miętowy) 0,7 l -5,59; piwo 2 l - 1,89.

Foto: Sozopol z lotu ptaka - InsanTour

Tajemnice Traków

Dziedzictwo kulturowo-historyczne znajdujące się na terenie konkretnych państw europejskich podlega ocenie. Liderami na liście są: Włochy, Grecja i Bułgaria.

Nie mogę posługiwać się cyframi (bo nie ma takich statystyk), ale przypuszczam, że większość turystów odwiedzających małą Bułgarię nie ma świadomości, że pod względem ilości, wartości zabytków - to trzeci kraj w Europie. Wiele z nich ukrywa się w magicznych Rodopach.

Święte góry Traków - niecieszące się tak wielką sławą jak Perperikon - i inne mniej znane miejsca opisałam w książce "W bałkańskim kociołku".